ABD Donanması’na ait iki EA-18 Growler elektronik harp uçağı, Mountain Home Hava Kuvvetleri Üssü’ndeki “Gunfighter Skies” hava gösterisi sırasında havada çarpıştı. Olayda tahmini 136 milyon dolarlık maddi hasar meydana geldi. Uçaklardaki dört mürettebat fırlatma koltuğuyla kurtulurken, bir pilot hafif yaralarla hastaneye kaldırıldı.
Donanma yetkilileri, kaza yapan her bir EA-18 Growler uçağının 2021 verilerine göre 68 milyon dolar maliyeti bulunduğunu açıkladı. Bu uçakların üretiminin durması nedeniyle gerçek ikame bedellerinin çok daha yüksek olabileceği belirtildi.
Askeri gösteri uçuşlarının yüksek maliyetleri ve barındırdığı riskler, sivil ve askeri uzmanlar arasında uzun süredir tartışma konusu olmuştur. 2012 yılında ABD Donanması Lisansüstü Eğitim Okulu’nda yapılan bir analize göre, “Blue Angels” gösteri takımının yıllık bütçesi yaklaşık 98,6 milyon dolara ulaşıyordu.
Bu analizin en dikkat çekici sonucu ise, devasa bütçeye karşılık Donanmanın orduya asker çekme anlamında elde ettiği doğrudan faydanın 1 milyon doların altında kalmasıydı. Araştırmacılar, askeri gösterilerin yatırım getirisi (ROI) açısından yüzde 99 oranında negatif bir bilanço ortaya koyduğunu tespit etti.
Gösterilerin çevre illere sağladığı ekonomik katkı ve halkla ilişkiler değeri hesaba katıldığında bile yatırım getirisinin yüzde 41 negatif çıktığı hesaplandı. Kongre, 2024 yılında Pentagon’dan yeni bir maliyet-fayda çalışması talep etti ancak askeriye henüz güncel rakamları kamuoyuyla paylaşmadı.
Hava gösterilerinde uçaklar, saatte yüzlerce kilometre hızla birbirlerine ve yere oldukça yakın mesafelerde akrobasi hareketleri gerçekleştiriyor. Geçmişte 1982’deki dört Thunderbirds pilotunun öldüğü “Elmas Kazası” ve 1994’teki B-52 bombardıman uçağı kazası gibi trajik olaylar, bu operasyonların taşıdığı tehlikeyi gözler önüne serdi.
Tüm bu tehlikelere ve olumsuz mali raporlara rağmen askeri yetkililer, hava gösterilerini sürdürmekte kararlılık gösteriyor. Havacılık uzmanı ve eski savaş pilotu John Venable, bu uçuşların ordu ile halk arasında güçlü bir “bağ dokusu” oluşturduğunu savunuyor.
Venable, askeri hava gösterilerinin asıl amacının, normalde orduyu görme fırsatı bulamayan insanlara ordunun hassasiyetini ve profesyonelliğini hissettirmek olduğunu belirtiyor. Ayrıca bu gösterilerin, bazı bireylere orduya hizmet etme arzusu aşıladığını ve halkla ilişkiler faydalarının küçümsenmemesi gerektiğini vurguluyor.
