Pamuk Nedir ve Türkiye’deki Önemi
Pamuk, Ebegümecigiller ailesine ait olan bir bitki türüdür. Sıcak iklimleri tercih eder ve yapısı büyük oranda selülozdan oluşur. Pamuğun kozasından beyaz lifler elde edilirken, çekirdeklerinden yağ çıkarılır ve posası hayvan yemi olarak kullanılır. Hava sirkülasyonuna izin vermesi, dayanıklı olması, yüksek ter emiciliği ve kolay kuruma özellikleri sayesinde tekstil sektörü tarafından uzun yıllardır tercih edilmektedir.
Pamuk, Türk giyim ürünlerinin uluslararası arenada yüksek kalitesi ve talep görmesinin önemli bir nedenidir. İlk pamuk üretim çiftliği yaklaşık 100 yıl önce kurulmuş olup, Anadolu’da M.Ö. 3000 yıllarına kadar uzanan bir geçmişe sahiptir. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde de önem verilen pamuk üretimi, Cumhuriyet döneminde teknolojik olarak geliştirilmiştir.
Bugün Türkiye’de pamuk üretimi özellikle Şanlıurfa, Aydın, Hatay, Diyarbakır, Adana ve İzmir gibi illerde yoğunlaşmıştır. Şanlıurfa, Türkiye’deki pamuk üretiminin büyük bir kısmını karşılayan öncü bir il konumundadır. Uluslararası Gıda ve Tarım Örgütü verilerine göre, Türkiye pamuk ekim alanı bakımından dünyada 14., verimlilik açısından ise 3. sıradadır. Türk pamuğu, uluslararası piyasalarda yüksek talep gören kaliteli bir üründür.
Türkiye, dünyada en fazla pamuk lifi ihraç eden 5. ülke konumundadır. 2025 yılında 1,9 milyon ton pamuk üretimi gerçekleştirilmiş olup, son beş yılın ortalaması 2,2 milyon tona ulaşmıştır. Aynı yıl 360 bin ton pamuk ihraç edilmiştir.
Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı kuruluşlar olan Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü (BÜGEM) ve Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM) tarafından pamuk üretimi ve yeni çeşitler üzerine araştırmalar sürdürülmektedir. TAGEM’e bağlı enstitülerde 28 farklı proje yürütülmekte olup, su tasarrufu sağlayan, yüksek sıcaklıklara dayanıklı, verimli ve kaliteli liflere sahip yeni pamuk türleri geliştirme hedeflenmektedir.
Türkiye’nin tescilli ‘Milli Çeşit’ listesinde 150 farklı pamuk türü bulunmaktadır. Bu türlerden 69’u TAGEM enstitüleri tarafından geliştirilmiştir ve halen 55 çeşit aktif olarak kullanılmaktadır. TAGEM, pamuk çeşitlerinin %43’ünü sertifikalı tohum olarak sunmaktadır.
Son yıllarda iklim değişikliğine uyum sağlamak amacıyla kuraklığa dayanıklı 4 yeni pamuk çeşidi geliştirilmiş ve tescil edilmiştir. Türkiye’de Yıldırım, Şöhret, Türkoğlu gibi isimlerle anılan pamuk çeşitleri üzerine çalışmalar devam etmekte olup, sektöre yeni ve dayanıklı türler kazandırılmaya çalışılmaktadır.
